Investigadores do CiMUS da USC e da Universidade de Cambridge descobren un mecanismo fundamental para entender a neurodexeneración e a neuroreparación

• Este traballo, publicado en Nature, suxire un cambio de paradigma na comprensión de enfermidades neurodexenerativas como a esclerose múltiple, o Alzheimer ou o Párkinson.

• Ademais, demostra unha relación causal directa entre as lesións focais na substancia branca e a recuperación da sinapse na substancia gris, que contribúe ao equilibrio funcional do cerebro.

   

Un estudo realizado por investigadores da Universidade de Cambridge e do Grupo de Neurobioloxía Celular e Molecular da Enfermidade de Parkinson do CiMUS (USC), e coa colaboración doutras institucións europeas como o Instituto Karolinska, propón unha nova forma de entender como se dana e tamén como se repara o cerebro. O traballo, cofinanciado con fondos europeos e publicado en Nature, demostra que as lesións na substancia branca non son só unha consecuencia do dano neurolóxico, senón que poden actuar como o punto de partida dunha cascada de cambios positivos que afectan ao funcionamento cerebral.

Mielina, clave na reparación do dano cerebral

A substancia branca contén a mielina, unha capa que recobre as fibras nerviosas e permite que os sinais eléctricos se transmitan con rapidez e precisión. Cando esta mielina se perde, non só se altera a comunicación entre neuronas (sinapse). Segundo este estudo, tamén se activa unha resposta inflamatoria no cerebro, incluso en rexións afastadas da lesión inicial. Esta reacción pode provocar cambios na actividade neuronal e a eliminación dalgunhas conexións entre neuronas, esenciais para o funcionamento normal do cerebro.

Porén, os investigadores sinalan que este proceso non é negativo. En parte, representa un intento do propio cerebro por adaptarse ao dano e favorecer a súa reparación. A inflamación e os cambios sinápticos observados formarían parte dun mecanismo coordinado que reduce a actividade neuronal temporalmente e facilita a rexeneración da mielina.

“A clave está en se o cerebro consegue completar esa reparación. Cando a mielina se rexenera, a inflamación desaparece e as conexións entre neuronas recupéranse, permitindo restaurar a función normal. En cambio, se a rexeneración falla, a resposta inflamatoria vólvese crónica e o dano neuronal continúa progresando co tempo”, apunta a segunda autora do estudo e investigadora do CiMUS, Andrea López López.

Este mecanismo axuda a entender mellor o que ocorre en enfermidades neurodexenerativas como a esclerose múltiple, o Alzheimer ou o Párkinson, nas que o cerebro non logra repararse completamente e a inflamación persiste. Os resultados suxiren que o obxectivo terapéutico non debería centrarse unicamente en reducir a inflamación, senón en favorecer a rexeneración da mielina para permitir que o proceso de reparación se complete.

En conxunto, o estudo apunta a que potenciar a capacidade do cerebro para rexenerar a mielina podería ser unha estratexia clave para frear e incluso reverter o deterioro asociado a distintas enfermidades neurolóxicas.

Sen inflamación transitoria non hai rexeneración

Para comprobar o papel da microglía, os investigadores eliminaron selectivamente estas células na substancia gris. Nesas condicións, as neuronas deixaron de reducir a súa actividade de forma adaptativa e, de maneira crítica, a remielinización na substancia branca quedou bloqueada. En ausencia de microglía, o sistema perde a súa capacidade de rexenerarse. Este resultado demostra que a inflamación transitoria non é un efecto colateral do dano, senón un compoñente esencial do proceso de reparación cerebral.

De forma complementaria, cando os investigadores impediron a rexeneración da mielina, o sistema quedou atrapado no estado oposto. A resposta microglial, que en condicións normais é transitoria, non se resolveu e evolucionou cara a unha inflamación crónica sostida, acompañada dunha perda persistente de sinapses. Este escenario reproduce a denominada inflamación de baixo grao que caracteriza a progresión de múltiples enfermidades neurodexenerativas.

En conxunto, os resultados establecen un principio fundamental: a rexeneración da substancia branca e a resolución da inflamación na substancia gris están estreitamente acopladas. Cando este equilibrio se rompe, a inflamación deixa de ser unha resposta adaptativa e o dano tende a cronificarse.

Especial relevancia no envellecemento

O estudo demostra ademais que, coa idade, a microglía perde a súa capacidade de resposta adaptativa: non incrementa a súa densidade, non modifica a súa morfoloxía nin leva a cabo a eliminación sináptica necesaria tras unha lesión.

Esta perda de plasticidade funcional converte a microglía envellecida nun elemento incapaz de activar o programa rexenerativo, o que contribúe directamente ao fracaso da remielinización.

Así, o envellecemento non só aumenta a carga de lesións na substancia branca, senón que tamén compromete os mecanismos que permitirían a súa reparación, favorecendo a persistencia da inflamación e a progresión cara á neurodexeneración.

Sobre o CiMUS da USC

O CiMUS da Universidade de Santiago de Compostela está dedicado á investigación de vangarda no ámbito das enfermidades crónicas. A súa misión é xerar coñecemento de alto impacto, conectado coa sociedade e ao servizo dos pacientes. A súa actividade organízase en dous grandes programas: o de Mecanismos Moleculares das Enfermidades e o Integrativo Traslacional. Estes programas conectan o coñecemento fundamental coa traslación clínica, cunha clara orientación cara á transferencia de tecnoloxía e á innovación terapéutica.

O CiMUS é un centro aberto e colaborativo que impulsa sinerxías con universidades, centros sanitarios, o sector empresarial e entidades de innovación, tanto a nivel rexional como no ámbito nacional e internacional. Conta co recoñecemento CIGUS da Xunta de Galicia (ED431G/2023/02), que avala a calidade e o impacto da súa investigación, e está «subvencionado pola Consellería de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional» e «cofinanciado pola Unión Europea» a través do Programa Galicia FEDER 2021-2027. Tamén foi acreditado a nivel nacional como Unidade de Excelencia María de Maeztu, outorgada polo Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades (axuda CEX2024-001463-M).

Article:

de Faria, O., Vagionitis, S., Lopez-Lopez, A. et al. Focal white matter lesions drive grey matter inflammation and synapse loss. Nature (2026). https://doi.org/10.1038/s41586-026-10414-w