Dúas investigacións do CiMUS da USC sobre nanotecnoloxía innovadora e novas terapias en cancro anaplásico financiadas pola Axencia Galega de Innovación con máis dun millón de euros

• No marco do Programa IGNICIA/Proba de Concepto, cunha duración de dous anos, que busca promover a transferencia dos resultados da investigación que se desenvolve nos centros de coñecemento galegos e a súa futura explotación industrial.
• Dirixido por Clara Álvarez, un dos proxectos apoiados por GAIN descobre un novo enfoque terapéutico no carcinoma anaplásico de tiroide, un tipo de cancro raro, moi agresivo e mortal para o que, na actualidade, non existe tratamento. A terapia agarda poder aplicarse a carcinomas indiferenciados doutros órganos.
• A plataforma Nano-ARN, cuxa comercialización se prevé a través dunha nova spin-off, está dirixida por María José Alonso e supón unha auténtica innovación en nanotecnoloxía ao permitir a transfección de células primarias e terapias celulares baseadas en ARN, en colaboración co Centro Galego de Terapias Avanzadas.

O desenvolvemento industrial dos resultados de dúas investigacións realizadas no CiMUS da USC será posible grazas á Axencia Galega de Innovación (GAIN) da Xunta de Galicia no marco do seu Programa IGNICIA/Proba de Concepto. A entidade pública financiará con máis dun millón de euros (1.023.500 €), durante dous anos, dous proxectos sobre novas terapias en cancro anaplásico e unha plataforma nanotecnolóxica que supón un salto cualitativo na investigación inmunolóxica e no uso de ferramentas non virais para a fabricación de terapias celulares.

Novas terapias en cancro

O proxecto siRNA como terapia para carcinomas anaplásicos e indiferenciados está dirixido por Clara Álvarez Villamarín desde o CiMUS da USC e o IDIS e conta cun orzamento total de 438.500 € para desenvolver, durante dous anos, unha terapia innovadora (PIAS2b-RNAi) para o tratamento do carcinoma anaplásico de tiroide, un tipo de cancro raro, altamente agresivo e para o que, hoxe en día, non existe tratamento. Este novo enfoque ofrece vantaxes significativas fronte ás terapias existentes, ao constatarse eficacia anticanceríxena en investigacións con células de pacientes con carcinomas anaplásicos de tiroide e outros carcinomas indiferenciados de pulmón, gástrico ou páncreas; e, ao mesmo tempo, non observarse efectos tóxicos en células normais ou benignas tamén doadas por pacientes.

O carcinoma anaplásico de tiroide (ATC) é unha neoplasia maligna pouco frecuente pero a máis agresiva, que representa aproximadamente o 1–2 % de todos os cancros de tiroide e, porén, é responsable de ata a metade das mortes relacionadas con este cancro. A enfermidade é máis frecuente en mulleres adultas, pero tamén afecta a homes e a persoas novas. A pesar dos avances en oncoloxía, a supervivencia segue a ser moi curta, xeralmente inferior a seis meses. Os tratamentos estándar actuais, como a cirurxía, a radioterapia ou a quimioterapia, combinados, ofrecen un beneficio limitado ou nulo na supervivencia e, a miúdo, só son aplicables en estadios temperáns da enfermidade. Para o ATC metastásico, as opcións terapéuticas son escasas e os resultados continúan sendo desalentadores.

“A nosa innovación —explica Clara Álvarez— aborda esta carencia crítica ao proporcionar unha terapia de interferencia de ARN específica para cada isoforma, que induce selectivamente a catástrofe mitótica (morte celular) no carcinoma anaplásico de tiroide (ATC) e no carcinoma indiferenciado, en cultivos celulares procedentes de excedentes doados polas e polos pacientes, e en ensaios preclínicos en modelos animais”. Este novo mecanismo diríxese á proteína mitótica esencial PIAS2 beta, aproveitando unha vulnerabilidade exclusiva destes cancros agresivos. “A nosa investigación producía pequenas cantidades do composto siRNA no laboratorio, pero isto non é un fármaco”, engade Álvarez Villamarín.

O proxecto IGNICIA permitirá a optimización do siRNA para convertelo nun produto terapéutico que poida ser avaliado e rexistrado na Axencia Europea do Medicamento (EMA), co obxectivo de desenvolver posteriormente ensaios clínicos en pacientes. “Este paso é complexo e non é habitual en España por falta de tecnoloxía; requírense empresas biotecnolóxicas alemás e suízas que se contratarán grazas a IGNICIA, mentres que en Galicia realizaremos as probas funcionais nas células das e dos pacientes. De maneira moi relevante, o coñecemento desta tecnoloxía que aprenderemos e a propiedade intelectual permanecerán en Galicia grazas ao proxecto IGNICIA. Ademais, o grupo investigador fará todo o posible para que ao final do proxecto se acade un acordo cunha compañía farmacéutica dedicada á oncoloxía ou para desenvolver unha empresa de base tecnolóxica que permita probar o produto terapéutico en ensaios clínicos”, conclúe a investigadora do CiMUS.

Nanotecnoloxía na vangarda dunha transformación médica global

O proxecto Nano-ARN – Plataforma nanotecnolóxica para a transfección de células primarias e terapias autoinmunes baseadas en ARN está dirixido por María José Alonso desde o CiMUS da USC e conta cun orzamento de 585.000 € para desenvolver unha plataforma nanotecnolóxica innovadora. Esta tecnoloxía responde a unha necesidade crítica non cuberta polos reactivos comerciais actuais, permitindo transfeccións con alta eficiencia e baixa toxicidade, esenciais para o desenvolvemento de terapias celulares como as CAR-T, e abrindo novas posibilidades en tratamentos in vivo.

O proxecto sitúase na vangarda das terapias de ARN e celulares, achegando o gran potencial da nanotecnoloxía para superar barreiras celulares e acceder a células que na actualidade son difíciles de transfectar. A plataforma Nano-ARN ofrece vantaxes clave respecto ás nanopartículas lipídicas (LNPs, sistema de referencia para a entrega de ARN): ata 150 veces máis eficiencia en células T, toxicidade mínima, estabilidade no almacenamento e en fluídos biolóxicos, e unha fabricación máis sinxela e compatible con contornas GMP (Good Manufacturing Practices). O proxecto xa conta con evidencia sólida in vitro e in vivo, incluíndo administración eficaz por vía intravenosa, intranasal, intratraqueal e intracerebral”, segundo explica María José Alonso.

A plataforma oriéntase a dous segmentos: 1. Reactivos RUO para investigación inmunolóxica e 2. Ferramentas non virais para a fabricación de terapias celulares. O proxecto conta con colaboracións clínicas e industriais (Empresa Pública de Servizos Sanitarios GALARIA, Certest, Eli Lilly) e cun equipo multidisciplinar liderado por María José Alonso, referente internacional en nanomedicina, con 24 familias de patentes e dúas spin-offs fundadas.

A comercialización prevese a través dunha nova spin-off que liderará o desenvolvemento do produto, a produción a escala e as alianzas estratéxicas.

Sobre o CiMUS da USC

O CiMUS da Universidade de Santiago de Compostela está dedicado á investigación de vangarda no ámbito das enfermidades crónicas. A súa misión é xerar coñecemento de alto impacto, conectado coa sociedade e ao servizo dos pacientes.
A súa actividade organízase en dous grandes programas: o de Mecanismos Moleculares das Enfermidades e o Integrativo Traslacional. Estes programas conectan o coñecemento fundamental coa traslación clínica, cunha clara orientación cara á transferencia de tecnoloxía e á innovación terapéutica.

O CiMUS é un centro aberto e colaborativo que impulsa sinerxías con universidades, centros sanitarios, o sector empresarial e entidades de innovación, tanto a nivel rexional como no ámbito nacional e internacional. Conta co recoñecemento CIGUS da Xunta de Galicia (ED431G/2023/02), que avala a calidade e o impacto da súa investigación, e está “subvencionado pola Consellería de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional” e “cofinanciado pola Unión Europea” a través do Programa Galicia FEDER 2021-2027. Ademais, foi acreditado recentemente a nivel nacional como Unidade de Excelencia María de Maeztu, outorgada polo Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades (axuda CEX2024-001463-M).